Chuyển đổi số đang được triển khai đồng bộ từ tỉnh đến cơ sở tại Khánh Hòa thông qua việc xây dựng nền tảng số dùng chung, đầu tư hạ tầng và mở rộng dịch vụ công trực tuyến. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, để chuyển đổi số thực sự phát huy hiệu quả, địa phương vẫn cần tháo gỡ những điểm nghẽn then chốt về nhân lực, khả năng kết nối dữ liệu và chất lượng cung cấp dịch vụ công, nhất là ở cấp xã.

Người dân đến giải quyết thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa. (Ảnh: baokhanhhoa.vn)
Tháo gỡ “bài toán” thiếu hụt nhân lực chuyên trách
Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, việc tổ chức và vận hành các nhiệm vụ chuyển đổi số tại cấp xã đặt ra những yêu cầu mới. Đây là cấp trực tiếp giải quyết nhiều thủ tục hành chính, tiếp nhận và xử lý công việc của người dân, doanh nghiệp. Vì vậy, năng lực ứng dụng công nghệ, nhân lực chuyên trách và điều kiện hạ tầng có ý nghĩa quan trọng đối với hiệu quả chuyển đổi số ở cơ sở.
Theo báo cáo của UBND tỉnh về tình hình thực hiện chính sách, pháp luật trong chuyển đổi số, toàn tỉnh đã thành lập 65/65 Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã, cơ bản bảo đảm các điều kiện hoạt động; nền tảng số dùng chung cấp xã với 8 phân hệ được triển khai thí điểm tại 64/65 xã, phường (không bao gồm đặc khu Trường Sa). Đây là những bước đi quan trọng nhằm thống nhất quy trình xử lý công việc, hỗ trợ quản lý và giải quyết thủ tục hành chính trên môi trường số.
Cùng với đó, công tác bồi dưỡng kỹ năng số được quan tâm, 93% cán bộ, công chức cấp xã đã hoàn thành chương trình bồi dưỡng kỹ năng số cơ bản thông qua hình thức học trực tuyến mở đại trà (MOOCs). Toàn tỉnh cũng có 877 Tổ công nghệ số cộng đồng tại 99,66% thôn, tổ dân phố, với 6.407 thành viên tham gia hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ và các dịch vụ số.
Tuy nhiên, nhân lực công nghệ thông tin tại cấp xã vẫn là một trong những hạn chế đáng chú ý. Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tỉnh, tỷ lệ công chức, viên chức chuyên trách toàn tỉnh về chuyển đổi số đạt 48,5% theo nhu cầu về vị trí việc làm (146/301 người); 31/65 xã, phường có cán bộ chuyên trách công nghệ thông tin và chuyển đổi số (chiếm 47,7%); 34/65 xã, phường chưa bố trí được cán bộ chuyên trách công nghệ thông tin và chuyển đổi số (chiếm 52,3%)
Từ kết quả này cho thấy, việc triển khai nền tảng và tổ chức tập huấn kỹ năng số mới chỉ là một phần của quá trình chuyển đổi số. Để các hệ thống được khai thác thường xuyên và hiệu quả, cấp xã bắt buộc phải có đội ngũ đủ năng lực vận hành, xử lý sự cố, hướng dẫn người dân và tham mưu triển khai nhiệm vụ tại địa phương.
Trong quá trình thực hiện chuyển đổi số, tỉnh Khánh Hòa cũng phát sinh một số khó khăn, vướng mắc. Đặc biệt, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, đội ngũ cán bộ ở cơ sở có sự thay đổi; kỹ năng số chưa đồng đều, năng lực tham mưu và xử lý công việc trên môi trường số ở một số nơi chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn; hạ tầng, thiết bị chưa đồng bộ; một số máy tính cấu hình thấp, đường truyền có thời điểm quá tải, ảnh hưởng đến quá trình vận hành hệ thống.

Nhân viên Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Nha Trang hướng dẫn người dân lấy số thứ tự bằng cách quét căn cước. (Ảnh: baokhanhhoa.vn).
Nâng cao sự chủ động của người dân, hạn chế nộp thay
Hiệu quả chuyển đổi số không chỉ thể hiện ở số lượng nền tảng được xây dựng hay tỷ lệ thủ tục hành chính được đưa lên môi trường mạng, mà còn ở khả năng người dân tự thực hiện thủ tục, sử dụng lại dữ liệu đã có và nhận kết quả thuận lợi hơn.
Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tỉnh, trong tổng số 1.247.573 hồ sơ trực tuyến được tiếp nhận, có 785.702 hồ sơ do người dân, doanh nghiệp tự nộp; 461.871 hồ sơ do cán bộ hỗ trợ nộp thay. Như vậy, số hồ sơ có sự hỗ trợ của cán bộ vẫn chiếm tỷ lệ đáng kể trong tổng số hồ sơ trực tuyến. Đáng lưu ý, phần lớn hồ sơ được cán bộ hỗ trợ nộp thay phát sinh tại cấp xã.
Ở chiều tích cực, một số kết quả bước đầu cho thấy dữ liệu số đã hỗ trợ quá trình giải quyết thủ tục hành chính. Có 127 thủ tục hành chính thực hiện tái sử dụng dữ liệu từ các thủ tục đã giải quyết trước đó; 249 biểu mẫu điện tử có chức năng tự động điền thông tin từ dữ liệu sẵn có. Thời gian xử lý hồ sơ trực tuyến bình quân giảm 14% so với hồ sơ thực hiện trực tiếp. Tỷ lệ hài lòng của các cơ quan, địa phương đạt bình quân 94,46%.
Tuy nhiên, vẫn còn 2.059 hồ sơ trực tuyến quá hạn. Nguyên nhân chủ yếu là do lỗi hệ thống trong giai đoạn đầu sáp nhập, chuyển đổi sang hệ thống mới; nhân sự và tổ chức thay đổi, chưa ổn định; ảnh hưởng của mưa lũ cuối năm 2025; một số hồ sơ phức tạp cần xác minh qua nhiều thời kỳ… Ngoài ra, 5,1% hồ sơ trực tuyến vẫn phải bổ sung thông tin hoặc giấy tờ bản giấy, chủ yếu liên quan đến việc xác minh nguồn gốc, ranh giới, phạm vi thu hồi đất và hồ sơ phát sinh qua nhiều giai đoạn, nhiều cơ quan.
Thực trạng này cho thấy, việc đưa thủ tục hành chính lên môi trường mạng chưa đồng nghĩa với việc toàn bộ quy trình đã được số hóa hoàn toàn để người dân có thể hoàn tất dễ dàng mà không cần hỗ trợ. Để nâng chất lượng dịch vụ công trực tuyến, cần xử lý đồng thời những vướng mắc về dữ liệu, quy trình và khả năng sử dụng hệ thống tại cơ sở.

Người dân thực hiện giao dịch tại Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã. (Ảnh: baokhanhhoa.vn).
Gỡ vướng từ hệ thống đến quy trình vận hành
Theo Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, điểm nghẽn lớn hiện nay là sự thiếu đồng bộ giữa các hệ thống thông tin do bộ, ngành Trung ương quản lý với các hệ thống của địa phương. Việc kết nối, đồng bộ dữ liệu chưa hoàn chỉnh khiến thông tin chưa được tự động điền hoặc tái sử dụng; một số hệ thống phát sinh lỗi đăng nhập, chữ ký số, kết nối và thống kê, ảnh hưởng đến quá trình tiếp nhận, xử lý, trả kết quả hồ sơ.
Hiện nay, các Trung tâm Phục vụ hành chính công cũng chưa được cấp đầy đủ quyền để theo dõi, thống kê thủ tục hành chính theo lĩnh vực trên phạm vi cấp tỉnh và cấp xã. Hệ thống chưa đáp ứng đầy đủ chức năng tổng hợp, trích xuất số liệu về hồ sơ trực tuyến toàn trình, một phần, thanh toán trực tuyến, số hóa, tái sử dụng dữ liệu, hồ sơ quá hạn, hồ sơ đã giải quyết hoặc bị rút, tạm dừng…, gây khó khăn cho công tác theo dõi, đánh giá và điều hành.
Trong khi đó, việc thanh toán trực tuyến đã được triển khai đối với 100% thủ tục hành chính có phát sinh phí, nghĩa vụ tài chính; tỷ lệ giao dịch thanh toán trực tuyến đạt 87,4%. Mặc dù vậy, thực tế triển khai vẫn phát sinh lỗi: Một số giao dịch thanh toán thành công nhưng chưa được chuyển về tài khoản đơn vị thụ hưởng; thông tin mã hồ sơ trong chi tiết giao dịch còn thiếu, gây khó khăn cho việc đối soát, hoàn trả và tổng hợp báo cáo…
Mặt khác, việc tái cấu trúc quy trình thủ tục hành chính chưa có phương pháp, tiêu chí và chuẩn đầu ra thống nhất. Ở một số địa phương, việc chuyển đổi mới dừng ở mức đưa quy trình xử lý hồ sơ giấy lên môi trường điện tử, chưa xác định rõ thành phần giấy tờ được thay thế bằng dữ liệu, trường thông tin tự động điền, hay các bước có thể cắt giảm, tự động hóa.
Đối với dữ liệu chuyên ngành, toàn tỉnh đã xác định danh mục 23 cơ sở dữ liệu ưu tiên thuộc 14 cơ quan. Tuy nhiên, tính đến ngày 21/10/2026, mới có 2/23 cơ sở dữ liệu hoàn thành và tích hợp vào Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh (IOC); 21 cơ sở dữ liệu còn lại đang được rà soát hoặc chuẩn bị hồ sơ phê duyệt, bố trí kinh phí.

Dữ liệu giải quyết thủ tục hành chính từng bước được kết nối, tích hợp vào Trung tâm IOC phục vụ công tác theo dõi, điều hành trên môi trường số. (Ảnh: Bảo Anh).
Chuyển mạnh từ “triển khai diện rộng” sang hiệu quả thực chất
Những khó khăn trong quá trình thực hiện cho thấy, nâng cao hiệu quả chuyển đổi số cấp xã không thể chỉ tập trung vào đầu tư thiết bị hay mở rộng số lượng nền tảng. Điều quan trọng là bảo đảm các hệ thống vận hành ổn định, dữ liệu được kết nối và sử dụng hiệu quả, cán bộ có đủ năng lực thực hiện nhiệm vụ, người dân có thể tiếp cận và sử dụng dịch vụ công thuận lợi.
Tại Chỉ thị số 13/CT-UBND ngày 21/9/2026 về đẩy nhanh thực hiện các nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2026, UBND tỉnh yêu cầu các cơ quan, đơn vị rà soát toàn bộ nhiệm vụ được giao, phân loại rõ nhiệm vụ đủ điều kiện triển khai, nhiệm vụ còn vướng mắc cần tháo gỡ và nhiệm vụ không còn khả năng thực hiện hoặc không bảo đảm tiến độ. Người đứng đầu cơ quan, đơn vị phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm toàn diện đối với kết quả thực hiện.
Riêng đối với cấp cơ sở, Sở Tài chính, Sở Khoa học và Công nghệ được được UBND tỉnh giao hướng dẫn, hỗ trợ các đơn vị cấp xã trong triển khai nhiệm vụ, trong đó có việc mua sắm, thuê dịch vụ công nghệ số dùng chung. Đây là yêu cầu cần thiết để các địa phương có thêm điều kiện tháo gỡ khó khăn về nguồn lực và tổ chức thực hiện.
Chuyển đổi số cấp xã tại Khánh Hòa đang bước sang giai đoạn mới: Chuyển từ xây dựng nền móng ban đầu sang vận hành thực chất. Hiệu quả cuối cùng phải được đo lường bằng năng lực giải quyết công việc trên môi trường số của bộ máy cơ sở, mức độ chủ động của người dân, cùng sự cắt giảm rõ rệt về thời gian và chi phí giấy tờ trong giải quyết thủ tục hành chính.
Bảo Anh