Khánh Hòa đang đứng trước bước ngoặt phát triển lịch sử với mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, trung tâm dịch vụ - du lịch biển quốc tế, trung tâm dữ liệu khu vực và là một cực tăng trưởng quan trọng của cả nước. Tuy nhiên, để hiện thực hóa kịch bản tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026 - 2030, thách thức đặt ra không chỉ nằm ở nguồn vốn hay hạ tầng, mà còn ở chất lượng nguồn nhân lực. Hội thảo “Xây dựng nguồn nhân lực - Chìa khóa đưa Khánh Hòa phát triển bền vững” vừa diễn ra ngày 28/8/2026 do UBND tỉnh Khánh Hòa phối hợp với Báo Lao Động tổ chức đã cho thấy bức tranh toàn diện về thực trạng, mô hình dự báo cũng như định hướng chính sách chiến lược cho bài toán phát triển nhân lực địa phương.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thanh Hà phát biểu tại hội thảo (Ảnh: Thanh Thanh).
Chuyển tư duy đào tạo nhân lực đáp ứng nhu cầu của thị trường
Theo báo cáo từ Sở Giáo dục và Đào tạo, năm 2025, số người tham gia hoạt động kinh tế toàn tỉnh là 1,56 triệu người. Tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 81%, nhưng tỷ lệ người có bằng cấp, chứng chỉ thực tế mới chỉ đạt 32,8%. Trong đó, nhóm công nhân kỹ thuật chưa qua đào tạo bài bản chiếm tới 48,2%; ở khu vực công nghiệp - xây dựng với khoảng 375.700 lao động nhưng thiếu hụt nhân lực kỹ thuật trình độ cao ở các ngành mũi nhọn như năng lượng, tự động hóa, bán dẫn, logistics và chuyển đổi số. Trong khi đó, khu vực dịch vụ đang thu hút khoảng 782.700 lao động nhưng có tới 63% là lao động phi chính thức, chủ yếu tập trung vào các công việc tự do như bán lẻ, ăn uống, du lịch và vận tải.
Chủ trì Hội thảo “Xây dựng nguồn nhân lực - Chìa khóa đưa Khánh Hòa phát triển bền vững” (Ảnh: Thanh Thanh).
Theo Đề án phê duyệt tại Quyết định số 1012/QĐ-TTg ngày 27/5/2025 của Thủ tướng Chính phủ, nhu cầu nhân lực trực tiếp vận hành cho hai nhà máy điện hạt nhân đến năm 2030 lên tới khoảng 3.900 người. Cụ thể, Dự án Nhà máy Ninh Thuận 1 cần 1.920 người (1.020 trình độ đại học, 900 trình độ cao đẳng; 320 người được đào tạo mới ở nước ngoài); Dự án Nhà máy Ninh Thuận 2 cần 1.980 người (1.050 trình độ đại học và sau đại học, 930 trình độ cao đẳng). Trong đó, đòi hỏi 670 kỹ sư trình độ đại học được đào tạo chuyên sâu tại nước ngoài. Đề án cũng đặt mục tiêu bồi dưỡng và thực tập ngắn hạn về quản trị và vận hành nhà máy cho khoảng 700 lượt cán bộ, công chức, viên chức và chuyên gia, cùng cập nhật kiến thức cho khoảng 450 giảng viên, nghiên cứu viên và kỹ thuật viên. 11 cơ sở giáo dục đại học và cao đẳng trong nước được giao tham gia đào tạo.
Khánh Hòa hiện có 5 trường đại học, 3 phân hiệu cùng 37 cơ sở giáo dục nghề nghiệp, nhưng theo lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo, rào cản lớn nhất hiện nay là tỉnh vẫn chưa xây dựng được bộ dữ liệu dự báo cụ thể về nhu cầu lao động theo từng định hướng phát triển. Sự thiếu hụt dữ liệu chuẩn xác cùng kết nối chưa đủ sâu giữa nhà trường và doanh nghiệp chính là nguyên nhân dẫn đến tình trạng vừa thừa lao động phổ thông, vừa thiếu nhân lực kỹ thuật chuyên sâu.
Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Lê Thái Trường Thi trình bày tham luận tại hội thảo (Ảnh: Thanh Thanh).
Bà Lê Thái Trường Thi - Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo cho biết, địa phương đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 90%, trong đó 40% có bằng cấp, chứng chỉ. Để hiện thực hóa mục tiêu này, ngành giáo dục xác định sẽ chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy “đào tạo theo năng lực sẵn có” sang “đào tạo theo nhu cầu thực tế của thị trường”. Đồng thời, đưa mối quan hệ “Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp” trở thành cơ chế hợp tác thường xuyên và thực chất trong phát triển nguồn nhân lực. Nhà nước giữ vai trò định hướng, kiến tạo chính sách và tạo môi trường thuận lợi; nhà trường chịu trách nhiệm về chất lượng đào tạo; doanh nghiệp tham gia xác định nhu cầu, xây dựng chương trình, đào tạo thực hành, đánh giá năng lực và tuyển dụng. Khuyến khích các doanh nghiệp lớn đặt hàng đào tạo đối với những ngành, nghề có nhu cầu cao; đồng thời mở rộng hợp tác giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và phát triển sản phẩm.
Dự báo nhu cầu nhân lực đi trước một bước
Đại diện Sở Nội vụ nhận định, Khánh Hòa đang bước vào giai đoạn phát triển với nhiều động lực tăng trưởng mới như công nghiệp, năng lượng, logistics, du lịch chất lượng cao, kinh tế số và các ngành công nghệ mới. Trong khi đó, giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP từ 11 - 12%/năm, nhưng tổng số lao động có việc làm dự kiến chỉ tăng khoảng 23,5 nghìn người. Điều này cho thấy Khánh Hòa đang chuyển hướng tăng trưởng dựa trên nâng cao năng suất lao động thay vì gia tăng số lượng lao động phổ thông.
Theo các kịch bản, đến năm 2030, có 90% lao động qua đào tạo; 40% lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ; 87% lao động có kỹ năng công nghệ thông tin; 40% quy mô đào tạo thuộc các ngành STEM và 50% lực lượng lao động được đào tạo lại, đào tạo thường xuyên. Do đó, Sở Nội vụ đề xuất xây dựng Hệ thống dự báo và cân đối cung - cầu nhân lực tỉnh Khánh Hòa theo chu kỳ hằng năm. Theo đó, việc dự báo cần được thực hiện theo 5 bước: Dự báo tăng trưởng kinh tế; dự báo nhu cầu lao động; phân bổ nhu cầu theo ngành; xác định nhu cầu theo nghề, trình độ, kỹ năng và địa bàn; đối chiếu với nguồn cung để xác định ngành thiếu, ngành đủ, ngành dư, nhóm kỹ năng thiếu và nhóm cần đào tạo lại hoặc thu hút từ ngoài tỉnh. Ngoài ra, công tác đào tạo cần gắn chặt hơn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Các cơ sở đào tạo không chỉ cần đổi mới chương trình, giáo trình và phương pháp đào tạo mà còn phải tăng cường thực hành, thực tập, cập nhật công nghệ và kỹ năng nghề theo yêu cầu của thị trường.
PGS.TS. Bùi Quang Tuấn đề xuất giải pháp xây dựng nguồn nhân lực tại Khánh Hòa (Ảnh: Thanh Thanh).
Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS. Bùi Quang Tuấn - Phó Chủ tịch Hội Khoa học kinh tế Việt Nam, nhấn mạnh, việc đào tạo nhân lực trình độ cao chịu rào cản độ trễ kéo dài từ 5 đến 10 năm (so với 2 đến 4 năm của hạ tầng vật chất). Từ đó, ông Bùi Quang Tuấn đề xuất Khánh Hòa không nên thu hút nhân tài bằng tiền hay trợ cấp tài chính mà tỉnh cần tập trung vào các giải pháp đột phá như: Thành lập bộ phận chuyên trách nhân tài cấp tỉnh, xây dựng các dịch vụ trọn gói để thu hút nhân tài trong và ngoài địa phương; cần có chính sách hỗ trợ nhập cư đối với chuyên gia nước ngoài và các dịch vụ liên quan đối với người thân. Đồng thời, cần chú trọng xây dựng hệ sinh thái kết nối, xử lý thủ tục hành chính nhanh chóng, tạo sự cam kết và niềm tin để nhân tài quan tâm, tìm đến và tham gia hỗ trợ.
Chủ động xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao
Phát biểu tại hội thảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thanh Hà khẳng định, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và trọng dụng nhân tài là một trong ba khâu đột phá chiến lược được xác định tại Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Khánh Hòa lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030. Theo ông Nguyễn Thanh Hà, thời gian qua, các cơ sở đào tạo trên địa bàn tỉnh được quan tâm đầu tư phát triển, các chính sách hỗ trợ đào tạo được tỉnh triển khai nghiêm túc, đem lại hiệu quả trong việc cung cấp nhân lực qua đào tạo để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội; cơ cấu lao động có chuyển dịch tích cực, tỷ lệ lao động qua đào tạo và tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ có cải thiện. Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được vẫn còn một số hạn chế, nhất là trong việc cân đối sự phù hợp giữa đào tạo và nhu cầu nhân lực của xã hội.
Để đáp ứng nhu cầu nhân lực trong thời gian tới, Phó Chủ tịch UBND tỉnh đề nghị các sở, ngành tập trung rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển nhân lực gắn với nhu cầu thị trường; thường xuyên dự báo nhu cầu lao động để làm cơ sở xây dựng chương trình đào tạo, đặt hàng đào tạo và cung ứng nhân lực.
Quang cảnh hội thảo (Ảnh: Thanh Thanh).
Tỉnh cũng cần chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức; nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về giáo dục, đào tạo; tăng nguồn lực cho giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp và tập trung vào các ngành nghề trọng điểm như công nghiệp, năng lượng, kinh tế biển, logistics, du lịch chất lượng cao và chuyển đổi số. Đồng thời, tăng cường trao đổi thông tin, kinh nghiệm, hợp tác đào tạo, chuyên gia, nhà giáo, người học; nâng cao hiệu quả liên kết, hợp tác giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp với doanh nghiệp theo phương châm gắn kết chặt chẽ 3 nhà: Nhà nước - Nhà trường - Nhà doanh nghiệp; khuyến khích các doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào toàn bộ quá trình từ tuyển sinh, xây dựng chương trình, tổ chức thực hành cho đến tuyển dụng lao động; tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về chất lượng, cơ cấu ngành nghề, hiệu quả đào tạo, đáp ứng nhu cầu nhân lực trực tiếp cho thị trường lao động.
Thanh Thanh