Là nguồn tài nguyên sinh học đặc thù, chim yến có giá trị kinh tế, sinh thái và gắn bó với sự hình thành, phát triển nghề yến sào Khánh Hòa. Tuy nhiên, quần thể chim yến đang chịu sức ép từ tình trạng săn bắt trái phép diễn biến phức tạp, với phương thức ngày càng tinh vi, đe dọa trực tiếp đến nguồn tài nguyên và sự phát triển bền vững của ngành yến sào.
Thành viên của Đội Chống săn bắt chim yến tiến hành thu lưới tàng hình. Ảnh minh họa (nguồn: baokhanhhoa.vn).
Ngành yến sào có giá trị kinh tế cao
Với lợi thế về điều kiện tự nhiên, nghề yến sào đã trở thành ngành kinh tế đặc thù của Khánh Hòa, mang lại giá trị kinh tế cao và góp phần tạo việc làm, thu nhập cho người dân, đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.
Hiện toàn tỉnh có 61/65 xã, phường, đặc khu có hoạt động nuôi chim yến với tổng số 1.425 nhà yến. Trong đó, khu vực Khánh Hòa trước đây có 831 nhà yến và Ninh Thuận trước đây có 594 nhà yến. Các nhà yến tập trung nhiều tại phường Phan Rang, xã Ninh Phước, phường Bảo An, xã Vạn Ninh và phường Tây Nha Trang. Không chỉ phát triển mạnh nghề nuôi yến trong đất liền, Khánh Hòa còn sở hữu nguồn tài nguyên yến đảo có giá trị đặc biệt. Toàn tỉnh có 33 đảo yến với 173 hang yến được UBND tỉnh giao Công ty TNHH Nhà nước MTV Yến sào Khánh Hòa quản lý, bảo vệ và khai thác theo Quyết định số 170/QĐ-UBND ngày 20/1/2015.
Chim yến không chỉ có giá trị về kinh tế mà còn đóng vai trò nhất định trong hệ sinh thái. Nguồn thức ăn chủ yếu của chim yến là các loại côn trùng bay, trong đó có nhiều loài gây hại cho sản xuất nông nghiệp. Vì vậy, bảo vệ quần thể chim yến cũng góp phần bảo vệ đa dạng sinh học và cân bằng sinh thái.
Săn bắt chim yến có chiều hướng gia tăng
Giá trị của ngành yến sào càng cho thấy yêu cầu cấp thiết phải bảo vệ quần thể chim yến. Tuy nhiên, tình trạng săn bắt chim yến trái phép trên địa bàn tỉnh đã diễn ra từ nhiều năm và có chiều hướng lan rộng từ năm 2018 đến nay.
Qua công tác phối hợp giữa các lực lượng chức năng trên địa bàn tỉnh đã phát hiện, thu giữ hàng trăm tấm lưới tàng hình và hàng nghìn cá thể chim yến bị bắt, sau đó thả về tự nhiên. Việc sử dụng lưới tàng hình kết hợp thiết bị phát âm thanh dẫn dụ khiến chim yến bị mắc bẫy hàng loạt, đe dọa trực tiếp đến sự ổn định, khả năng tái tạo và phát triển của quần thể chim yến tự nhiên.
Theo số liệu của Công ty TNHH Nhà nước Một thành viên Yến sào Khánh Hòa, từ tháng 1/2025 đến ngày 6/7/2026, lực lượng tuần tra của Công ty đã phát hiện 346 vụ giăng lưới bẫy bắt chim trái phép, thu giữ 762 tấm lưới với tổng chiều dài 38.100 m. Đây là con số rất đáng báo động, bởi trong giai đoạn thống kê, số lượng lưới thu giữ đã lên tới hơn 38 km, phản ánh quy mô vi phạm rộng, tần suất lặp lại cao và mức độ nguy hiểm ngày càng lớn.
Theo cơ quan chức năng, các đối tượng săn bắt chim yến thường sử dụng lưới tàng hình kết hợp thiết bị phát âm thanh để dẫn dụ chim vào khu vực giăng bẫy. Địa điểm được lựa chọn chủ yếu là đầm hồ, cánh đồng, khu đất trống, vùng ven cây bụi và các khu vực giáp ranh; thời gian hoạt động thường vào ban đêm, rạng sáng nhằm tránh sự kiểm tra, kiểm soát. Một số đối tượng còn theo dõi hoạt động của lực lượng tuần tra, liên tục thay đổi địa điểm để né tránh. Chim yến sau khi bị bắt được thu gom, vận chuyển để bán cho các nhà hàng, quán ăn, phục vụ hoạt động phóng sinh hoặc bán cho các cơ sở có nhu cầu sử dụng chim sống để dẫn dụ đàn yến.
Điều này cho thấy hành vi săn bắt không còn đơn thuần là những hoạt động tự phát mà đang có dấu hiệu có tổ chức, có tính toán và gắn với thị trường tiêu thụ, tiềm ẩn nguy cơ hình thành các đường dây tận diệt nguồn lợi chim yến.
Nhiều giải pháp đã được triển khai
Để bảo vệ loài chim này, năm 2021, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 14/2021/NĐ-CP về việc Quy định xử phạt vi phạm hành chính về chăn nuôi; trong đó, phạt tiền từ 10 đến 15 triệu đồng đối với hành vi săn bắt, dẫn dụ chim yến.
Trước tình trạng săn bắt chim yến diễn biến phức tạp, tỉnh Khánh Hòa đã triển khai nhiều giải pháp nhằm thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về ngăn chặn săn bắt trái phép và quản lý hoạt động nuôi chim yến.
Thực hiện Công điện số 595/CĐ-TTg ngày 30/6/2023 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường các giải pháp ngăn chặn tình trạng săn bắt trái phép, quản lý nuôi chim yến và đẩy mạnh xuất khẩu sản phẩm tổ yến, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tham mưu UBND tỉnh và triển khai nhiều văn bản nhằm tăng cường bảo vệ chim yến, ngăn chặn tình trạng săn bắt trái phép. Năm 2024, Sở thành lập Đội kiểm tra liên ngành của tỉnh, phối hợp với Công an, chính quyền địa phương và Công ty TNHH Nhà nước MTV Yến sào Khánh Hòa nhằm kiểm tra, xử lý các hành vi săn bắt, bẫy, vận chuyển, tiêu thụ chim hoang dã, chim yến trái pháp luật.
Tiếp tục thực hiện Công điện số 595/CĐ-TTg, ngày 26/9/2025, UBND tỉnh ban hành Công văn số 4601/UBND-KT về đẩy mạnh thực hiện hiệu quả các giải pháp ngăn chặn tình trạng săn bắt chim yến trên địa bàn. Đến ngày 31/10/2025, có 14 xã, phường thành lập Tổ phản ứng nhanh về bảo vệ chim yến, gồm Nam Nha Trang, Bắc Nha Trang, Phan Rang, Công Hải, Thuận Bắc, Cam An, Ninh Sơn, Vĩnh Hải, Vạn Hưng, Bác Ái Đông, Ba Ngòi, Tây Nha Trang, Bắc Ninh Hòa và Khánh Vĩnh. Các tổ phản ứng nhanh nhằm cơ động, kịp thời kiểm tra và xử lý những trường hợp săn bắt, vận chuyển, mua bán, tiêu thụ chim yến trái phép.
Trong công tác bảo vệ đàn chim yến, Công ty TNHH Nhà nước MTV Yến sào Khánh Hòa là lực lượng trực tiếp quản lý, bảo vệ, khai thác và phát triển nguồn lợi yến sào. Với lực lượng tuần tra, bảo vệ chuyên trách, Công ty thường xuyên bám địa bàn, nắm đường bay, khu vực chim yến tập trung và những nơi có nguy cơ xảy ra săn bắt trái phép. Do không có đầy đủ thẩm quyền cưỡng chế, điều tra, xử phạt, Công ty chủ động phối hợp với cơ quan chức năng và chính quyền địa phương để kịp thời ngăn chặn, xử lý các vụ việc.
Theo cơ chế này, Công ty có trách nhiệm phát hiện, thông tin vụ việc; chính quyền địa phương huy động lực lượng, phối hợp bảo vệ hiện trường; cơ quan chức năng xử lý theo thẩm quyền. Qua đó, công tác tuần tra, phát hiện và xử lý vi phạm được triển khai chủ động, kịp thời hơn.
Giải cứu chim bị bẫy. Ảnh minh họa (nguồn: baokhanhhoa.vn).
Hiệu quả của công tác phối hợp được thể hiện qua việc nhiều vụ săn bắt chim yến trái phép đã được phát hiện, ngăn chặn kịp thời tại các địa bàn trong tỉnh, như: Ngày 27/12/2025, tại xã Hòa Trí, lực lượng tuần tra phát hiện 2 điểm giăng lưới, mỗi điểm 16 tấm, dài 1.600m. Ngày 15/1/2026, tại phường Ninh Hòa, tiếp tục phát hiện 7 tấm lưới dài 700 m. Riêng tại Bắc Ninh Hòa, trong hai ngày 26 và 27/3/2026, lực lượng tuần tra liên tiếp phát hiện các điểm giăng lưới, mỗi điểm 6 tấm.
Chim yến non được cứu hộ và chăm sóc tại Công ty Yến sào Khánh Hòa. Ảnh minh hoa (nguồn: baokhanhhoa.vn). Ảnh minh hoa (nguồn: baokhanhhoa.vn).
Thả chim yến về với môi trường tự nhiên. Ảnh minh hoa (nguồn: baokhanhhoa.vn).
Mặc dù, các lực lượng chức năng liên tục tăng cường tuần tra, giám sát. Tuy nhiên, tình trạng săn bắt chim yến vẫn diễn biến phức tạp, có xu hướng gia tăng tại một số địa bàn; công tác phát hiện, ngăn chặn, xử lý vi phạm ở một số nơi chưa kịp thời; sự phối hợp giữa các lực lượng có lúc chưa đồng bộ; ý thức chấp hành pháp luật của một bộ phận người dân còn hạn chế. Tình trạng trên đã ảnh hưởng trực tiếp đến quần thể chim yến tự nhiên, gây tác động tiêu cực đến hệ sinh thái, đa dạng sinh học, hoạt động khai thác và chế biến yến sào; ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực yến sào, đồng thời tác động đến thương hiệu và ngành kinh tế yến sào của tỉnh.
UBND tỉnh tăng cường các giải pháp cấp bách bảo vệ đàn chim yến
Trước tình trạng săn bắt chim yến trái phép còn diễn biến phức tạp, UBND tỉnh Khánh Hòa vừa ban hành Chỉ thị số 09/CT-UBND về tăng cường các giải pháp cấp bách bảo vệ đàn chim yến trên địa bàn tỉnh.
Tỉnh đặt mục tiêu phấn đấu đến hết năm 2026 giảm rõ rệt tình trạng săn bắt chim yến trái phép trên địa bàn tỉnh; 100% tin báo, phản ánh liên quan đến hành vi săn bắt, bẫy bắt, mua bán, vận chuyển, tiêu thụ trái phép chim yến được tiếp nhận, xử lý theo quy định; không để hình thành các điểm nóng kéo dài; bảo vệ, duy trì và phát triển ổn định quần thể chim yến tự nhiên trên địa bàn tỉnh.
Tăng cường kiểm tra, truy quét
Để thực hiện mục tiêu trên, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao làm cơ quan thường trực, tham mưu triển khai Chỉ thị; chủ trì tuyên truyền về giá trị kinh tế, sinh thái của chim yến, tác hại của săn bắt trái phép và các chế tài xử lý. Sở đồng thời tham mưu thành lập Đoàn kiểm tra liên ngành, tổ chức các đợt kiểm tra, truy quét, xử lý nghiêm vi phạm; trong đó có đợt cao điểm trên phạm vi toàn tỉnh, tập trung tại các địa bàn ven biển, đảo yến, khu vực tập trung quần thể chim yến và nơi thường xuyên xảy ra vi phạm. Cùng với đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường xây dựng cơ sở dữ liệu, bản đồ các khu vực trọng điểm, địa bàn thường xuyên xảy ra vi phạm; theo dõi dịch bệnh, hướng dẫn kê khai, cấp mã số cơ sở nuôi và thiết lập đầu mối tiếp nhận thông tin từ các đường dây nóng; phối hợp với các lực lượng chức năng, doanh nghiệp địa phương xây dựng Kế hoạch cao điểm bảo vệ đàn chim yến giai đoạn 2026-2027, xác định rõ địa bàn, mục tiêu, chỉ tiêu và trách nhiệm của từng đơn vị.
Gắn trách nhiệm với chính quyền cơ sở
Một trong những điểm đáng chú ý của Chỉ thị là tăng trách nhiệm của chính quyền cơ sở trong bảo vệ đàn yến. UBND các xã, phường, đặc khu chịu trách nhiệm trực tiếp trước UBND tỉnh; củng cố các Tổ phản ứng nhanh, tổ chức tuần tra, kiểm tra thường xuyên và đột xuất tại các khu vực trọng điểm. Các địa phương vận động người dân thực hiện “3 không”: không săn bắt, không mua bán, không tiêu thụ chim yến trái phép, đồng thời duy trì đường dây nóng 24/7 để tiếp nhận, xử lý thông tin phản ánh. Đặc biệt, Chủ tịch UBND cấp xã chịu trách nhiệm trước UBND tỉnh nếu để xảy ra tình trạng săn bắt chim yến kéo dài, phát sinh điểm nóng hoặc không xử lý kịp thời các vụ việc trên địa bàn.
Siết chặt kiểm soát trên nhiều địa bàn
Công an tỉnh được yêu cầu tăng cường nắm tình hình, điều tra, xử lý nghiêm, tập trung vào các đối tượng, đường dây, ổ nhóm hoạt động có tổ chức, tái phạm hoặc hoạt động trên nhiều địa bàn. Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh tăng cường tuần tra trên tuyến biển, đảo, cửa sông, cửa biển; Sở Công Thương chỉ đạo lực lượng quản lý thị trường kiểm tra hoạt động mua bán, vận chuyển, kinh doanh chim yến, tổ yến và các sản phẩm liên quan.
Nâng cao ý thức, trách nhiệm cộng đồng
Bên cạnh các biện pháp kiểm tra, truy quét và xử lý vi phạm, Chỉ thị cũng đề cao vai trò của tuyên truyền và cộng đồng. Ngành giáo dục lồng ghép nội dung bảo vệ chim yến, bảo tồn đa dạng sinh học, động vật hoang dã; ngành văn hóa, thể thao và du lịch tuyên truyền đến du khách, cơ sở kinh doanh về giá trị của chim yến, nhất là yến đảo gắn với hệ sinh thái biển và thương hiệu du lịch Khánh Hòa. Cơ quan báo chí tăng cường thông tin về giá trị kinh tế, sinh thái của chim yến và kết quả xử lý vi phạm.
Doanh nghiệp cùng tham gia bảo vệ đàn yến
Đối với Công ty TNHH Nhà nước MTV Yến sào Khánh Hòa, Hiệp hội Yến sào Khánh Hòa và các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực yến sào, UBND tỉnh yêu cầu phối hợp tuyên truyền, bảo vệ chim yến, cung cấp thông tin phục vụ quản lý và thực hiện đầy đủ quy định về kê khai, môi trường, an toàn dịch bệnh. Công ty Yến sào Khánh Hòa duy trì đường dây nóng 24/7 và chủ động bố trí nguồn lực tham gia bảo vệ đàn chim yến trên địa bàn tỉnh.
Bảo vệ đàn chim yến không chỉ nhằm ngăn chặn tình trạng săn bắt trái phép, mà còn góp phần gìn giữ nguồn tài nguyên sinh học đặc thù, bảo vệ hệ sinh thái và nền tảng phát triển bền vững của nghề yến sào Khánh Hòa. Với yêu cầu rõ người, rõ trách nhiệm, tăng cường phối hợp giữa các lực lượng và phát huy vai trò của cộng đồng, Chỉ thị số 09/CT-UBND được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến thực chất trong công tác bảo vệ chim yến, từng bước đẩy lùi nạn săn bắt trái phép, giữ ổn định quần thể yến tự nhiên và góp phần bảo vệ giá trị, thương hiệu yến sào Khánh Hòa.
Như Tuấn