Bước vào cao điểm mùa khô, nhiều công trình thủy lợi tại khu vực phía nam tỉnh đang đối mặt với áp lực kép: Nguồn nước giảm dần trong khi kinh phí duy tu, vận hành chưa được tháo gỡ kịp thời. Từ các trạm thủy nông cơ sở đến doanh nghiệp quản lý công trình đều bước vào cuộc đua với thời gian để sửa chữa, nạo vét hệ thống trước vụ hè thu - mùa vụ mang tính quyết định của hàng chục nghìn héc-ta sản xuất nông nghiệp.
Công nhân Trạm bơm Bảo Vinh (xã Phước Hậu) kiểm tra hệ thống bơm trước cao điểm cấp nước vụ hè thu.
Chạy đua trong thời gian đóng nước
Giữa tháng 5, nhiều tuyến kênh thuộc hệ thống Nha Trinh - Lâm Cấm đóng nước để phục vụ nạo vét định kỳ. Hai bên bờ, lớp bùn lộ ra dưới nắng gắt. Công nhân thủy lợi tranh thủ kiểm tra từng đoạn kênh bồi lắng, gia cố những vị trí xuống cấp trước khi mở nước trở lại.
Theo thông báo của Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Ninh Thuận, nhiều hệ thống kênh, hồ chứa trên địa bàn đang thực hiện đóng nước luân phiên để sửa chữa, nạo vét. Riêng tuyến kênh chính nam thuộc hệ thống Nha Trinh - Lâm Cấm đóng nước từ ngày 30-4 đến 15-5. Đây là khoảng thời gian quan trọng nhất để xử lý các hạng mục dưới nước trước khi bước vào cao điểm cấp nước vụ hè thu.
Một đường ống tại Trạm bơm Bảo Vinh (xã Phước Hậu) bị hư hỏng, cần được duy tu, sửa chữa để đảm bảo vận hành cấp nước ổn định trong mùa khô.
Tại Trạm Thủy nông Ninh Phước, ông Nguyễn Vĩnh Phúc - Trưởng trạm cho biết, vụ hè thu năm 2026, đơn vị quản lý 20 trạm bơm, trong đó có 15 trạm đang vận hành, phục vụ tưới cho gần 500ha sản xuất nông nghiệp. Điều khiến đơn vị lo nhất lúc này là nhiều trạm bơm chưa có kinh phí để bảo trì, sửa chữa định kỳ. “Các trạm bơm đã hoạt động nhiều năm, nếu không được bảo trì kịp thời thì rất dễ xảy ra hư hỏng khi bước vào cao điểm cấp nước. Trong khi đó, thời gian đóng nước để sửa chữa không dài, nếu chậm sẽ rất khó xử lý khi hệ thống vận hành trở lại”, ông Phúc nói.
Theo ông Phúc, áp lực hiện nay không chỉ nằm ở việc sửa chữa thiết bị hay khơi thông dòng chảy, mà phải hoàn thành toàn bộ hạng mục đúng khung thời vụ. Bởi sau khi mở nước, toàn bộ hệ thống gần như phải vận hành liên tục để giữ nước cho đồng ruộng trong điều kiện nắng nóng kéo dài.
Tuyến kênh chính nam thuộc hệ thống Nha Trinh - Lâm Cấm bị bồi lắng, cần được nạo vét để đảm bảo dòng chảy phục vụ sản xuất vụ hè thu trước khi mở nước.
Tại các trạm bơm thuộc Trạm Thủy nông Ninh Hải cũng đối mặt với áp lực nguồn nước cuối kênh khi nền nhiệt ngày càng tăng cao. Theo cán bộ kỹ thuật của trạm, nhiều tuyến kênh ven biển đã vận hành liên tục qua nhiều mùa vụ, trong khi một số đoạn bồi lắng, xuống cấp cần được xử lý ngay trong đợt đóng nước này. Nếu thiếu kinh phí nạo vét, sửa chữa, khả năng dẫn nước về cuối tuyến sẽ bị ảnh hưởng. “Vùng cuối kênh luôn chịu áp lực lớn nhất khi nguồn nước giảm. Chỉ cần dòng chảy yếu hoặc kênh bị bồi lấp là khả năng cấp nước giảm rất nhanh”, cán bộ kỹ thuật này chia sẻ.
Khó khăn của các trạm thủy nông đã tác động trực tiếp đến khả năng đảm bảo nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp của ngành thủy lợi. Với những công trình vận hành liên tục nhiều năm, việc chậm sửa chữa không chỉ làm gia tăng nguy cơ xuống cấp, mà còn kéo theo chi phí xử lý lớn hơn về sau.
“Gồng mình” duy trì vận hành
Theo báo cáo của Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Ninh Thuận, đến ngày 11-5-2026, tổng dung tích của 24 hồ chứa do đơn vị quản lý còn khoảng 225,96 triệu m³, đạt 44,9% dung tích thiết kế. Dự kiến vụ hè thu năm nay, công ty sẽ phục vụ tưới cho khoảng 25.286ha đất sản xuất nông nghiệp.
Tuy nhiên, nguồn nước hiện nay chỉ ở mức trung bình, trong khi nhu cầu sử dụng tiếp tục tăng và phát sinh thêm nhiều diện tích ngoài kế hoạch. Áp lực điều tiết vì vậy lớn hơn so với các năm trước. Khó khăn lớn nhất hiện nay là phương án giá sản phẩm, dịch vụ công ích thủy lợi năm 2026 chưa được phê duyệt, khiến doanh nghiệp chưa thể ký hợp đồng đặt hàng và chưa có cơ sở tạm ứng kinh phí vận hành.
Công trình sửa chữa cống lấy nước đầu kênh chính nam, thuộc hệ thống Nha Trinh - Lâm Cấm khẩn trương hoàn thiện trong thời gian đóng nước để kịp phục vụ cấp nước vụ hè thu.
Ông Phùng Đình Thanh - Phó Giám đốc công ty cho biết: “Nguồn thu từ các dịch vụ khác hiện chỉ đạt hơn 3 tỷ đồng/tháng, tương đương khoảng 30% tổng doanh thu; trong khi chi phí vận hành thường xuyên khoảng 7,2 tỷ đồng/tháng, chưa tính kinh phí duy tu, sửa chữa công trình. Điều đáng lo là khó khăn tài chính lại rơi đúng thời điểm ngành thủy lợi phải triển khai đóng nước định kỳ trên diện rộng để sửa chữa hệ thống. Nếu bỏ lỡ thời gian này, sau khi mở nước trở lại sẽ rất khó tổ chức thi công, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cấp nước phục vụ sản xuất vụ hè thu và các vụ tiếp theo. Áp lực càng lớn hơn khi phần lớn công trình hiện nay đã khai thác nhiều năm, đòi hỏi phải duy tu thường xuyên để đảm bảo an toàn vận hành không chỉ trong mùa khô mà cả mùa mưa lũ cuối năm”.
Cần gỡ khó để giữ an toàn mùa vụ
Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường, hiện phương án giá sản phẩm, dịch vụ công ích thủy lợi năm 2026 của Công ty Khai thác công trình thủy lợi Ninh Thuận và Công ty Khai thác công trình thủy lợi Khánh Hòa vẫn đang trong quá trình thẩm định. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất hiện nay là cân đối nguồn kinh phí. Cụ thể, phương án giá năm 2026 của Công ty Khai thác công trình thủy lợi Ninh Thuận cần khoảng 86,9 tỷ đồng; Công ty Khai thác công trình thủy lợi Khánh Hòa cần khoảng 60,8 tỷ đồng. Trong khi tổng kinh phí ngân sách được giao cho cả hai đơn vị chỉ khoảng 85 tỷ đồng.
Nhiều diện tích sản xuất tại xã Phước Hậu phụ thuộc nguồn nước từ hệ thống thủy lợi để đảm bảo vụ hè thu giữa cao điểm mùa khô..
Theo Sở Tài chính, tổng nhu cầu kinh phí theo phương án mới của hai công ty lên khoảng 147,763 tỷ đồng, cao hơn 62,763 tỷ đồng so với dự toán được giao. Ngoài áp lực ngân sách, việc Chính phủ ban hành Nghị định số 115/2026/NĐ-CP về giá sản phẩm, dịch vụ thủy lợi cũng khiến các đơn vị phải tiếp tục rà soát, cập nhật phương án giá theo quy định mới.
Để tháo gỡ khó khăn trước mắt, Sở Tài chính đã thống nhất đề xuất UBND tỉnh cho phép tạm thời áp dụng đơn giá cũ để ký hợp đồng đặt hàng, tạo cơ sở tạm ứng kinh phí cho doanh nghiệp duy trì hoạt động. Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng cho rằng việc tạm áp dụng đơn giá đã ban hành trước đó là cần thiết nhằm đảm bảo tiến độ ký kết hợp đồng, duy trì cung cấp dịch vụ công ích thủy lợi và phục vụ kịp thời hoạt động sản xuất nông nghiệp trong năm 2026.
Giữa cao điểm mùa khô, những tuyến kênh vẫn đang được nạo vét để kịp mở nước cho vụ hè thu. Nhưng đằng sau ấy là cuộc chạy đua với thời gian nhằm gỡ khó nguồn kinh phí, giữ an toàn cho cả hệ thống thủy lợi đang gánh nhiệm vụ đảm bảo nước tưới cho hàng chục nghìn héc-ta sản xuất nông nghiệp ở phía nam tỉnh...
Theo baokhanhhoa.vn
Xem bản tin gốc của Báo và Phát thanh, Truyền hình Khánh Hòa tại đây